2027-yil 1-yanvardan boshlab O‘zbekistonda PhD va DSc himoyasi yangi qoidalar bo‘yicha o‘tadi va turli izlanuvchilar uchun ular turlicha ma’no kasb etadi.
Kimdir avvalgi tartib bo‘yicha himoya qilishga ulgurishi, kimdir esa rejasini oldindan qayta tuzishi kerak. Bu Farmonning qayta bayoni emas, balki O‘zbekistonda dissertatsiya himoyasining yangi qoidalari va PhD darajasini olish tartibi aynan siz uchun qanday ishlashining tahlili: quyidagi jadvaldan o‘z ssenariyingizni toping.
Umumiy manzarani biz allaqachon 2027-yildagi o‘zgarishlar haqidagi maqolada ko‘rib chiqqanmiz, shuning uchun bu yerda unga qaytmaymiz. Barcha o‘zgarishlarning asosi – Prezidentning 2026-yil 26-maydagi PF-98-son Farmoni.
| Sizning ssenariyingiz | Nima o‘zgaradi | 31-dekabrgacha nima qilish kerak |
|---|---|---|
| 1. Himoya 1-yanvargacha, OAK e’loni allaqachon chiqqan | Agar e’lon ham, himoya ham 2027-yil 1-yanvargacha bo‘lib o‘tsa, daraja avvalgi tartibda beriladi | Himoyani yanvarga qoldirmasdan, 31-dekabrdan kechiktirmay o‘tkazish |
| 2. Doktorant, himoya 2027-yilda | Mavzuni ro‘yxatdan o‘tkazish, himoya haqidagi e’lon, yetakchi tashkilotdagi muhokama, avtoreferat va OAKning bir qator ekspertizalari bekor qilinadi | Ilmiy kengashdan yangi tartib bo‘yicha hujjatlar tarkibini aniqlashtirish, nashrlar va matn originalligini tekshirish |
| 3. Doktoranturani tugatgan, ammo himoya qilmaganlar | Dissertatsiyani yakunlash va himoya qilish davriga mustaqil izlanuvchi sifatida rasmiylashtirish mumkin | Himoya qiladigan tashkilotingizda maqom va muddatlarni aniqlashtirish |
| 4. Mustaqil izlanuvchi | Chet tili imtihoni saqlanib qoladi, qolgan bekor qilishlar amal qiladi | Imtihonga oldindan tayyorlanish |
| 5. DSc | Ijtimoiy-gumanitar fanlar uchun dissertatsiya natijalari bo‘yicha monografiya talabi bekor qilinadi | Nashrlar rejasini monografiyani majburiy bosqich deb hisoblamagan holda qayta ko‘rib chiqish |
O‘tish davrining asosiy sanalari
- 2026-yil 28-may – PF-98-son Farmon kuchga kirdi (lex.uz).
- 2026-yil 13-noyabr – amaldagi tartib bo‘yicha himoya haqidagi e’lonni chop etish uchun hujjatlar qabul qilinadigan oxirgi kun.
- 2026-yil 30-noyabr – OAK saytida amaldagi tartib bo‘yicha e’lonlarni chop etish to‘xtatiladi.
- 2026-yil 31-dekabr – e’loni allaqachon chiqqan izlanuvchilarning himoyasi o‘tkazilishi kerak bo‘lgan muddat (OAK Rayosatining 29.10.2026-yildagi 391/2-son qarori, oak.uz).
- 2027-yil 1-yanvar – tartib-taomillarning bekor qilinishi va ilmiy kengashlar reytingi kuchga kiradi.
Besh ssenariy: o‘zingiznikini toping
1. Himoyangiz 1-yanvargacha, OAK e’loni allaqachon chiqqan
Nima o‘zgaradi. 2027-yildan boshlab OAK dissertatsiya mavzularini ro‘yxatga olmaydi va himoya haqidagi e’lonlarni chop etmaydi (PF-98-son Farmon, 6-band). E’lon ham, himoya ham 2027-yil 1-yanvargacha bo‘lib o‘tadiganlarga daraja avvalgi tartibda beriladi (Farmonning 7-bandi). Bu imkoniyat 31-dekabrda yopiladi.
Nima saqlanib qoladi. Himoya amaldagi tartibda o‘tkaziladi. OAK Rayosatining 2026-yil 29-oktyabrdagi 391/2-son qaroriga ko‘ra, e’loni allaqachon chiqqan barcha izlanuvchilar 2026-yil 31-dekabrgacha himoya qilishlari kerak (Ta’lim xabarlari).
- Ilmiy kengash bilan himoya sanasini 31-dekabrdan kechiktirmay belgilab oling va hujjatlar to‘plamini qayta tekshiring.
- Agar e’lon hali chiqmagan bo‘lsa: uni chop etish uchun hujjatlarni qabul qilish 13-noyabrgacha uzaytirildi, amaldagi tartib bo‘yicha e’lonlarni chop etish esa 30-noyabrdan to‘xtatiladi. Muddatlarni himoya sanasidan orqaga qarab hisoblang. Agar ulgurmasangiz, OAK himoyani 2027-yil 1-yanvardan yangi tizim bo‘yicha tashkil etishni tavsiya qiladi (manba).
2. Siz doktorantsiz va himoyangiz 2027-yilga rejalashtirilgan
Nima o‘zgaradi. 2027-yil 1-yanvardan boshlab quyidagilar bekor qilinadi (PF-98-son Farmon, 6-band):
- dissertatsiya mavzusini OAKda ro‘yxatdan o‘tkazish va himoya haqida e’lon berish;
- dissertatsiyani yetakchi tashkilotda muhokama qilish;
- avtoreferatni nashr etish;
- natijalarni amaliyotga joriy etish to‘g‘risidagi xulosa;
- OAK tarmoq ekspert kengashining ilmiy ekspertizasi;
- himoya qilingan dissertatsiya bo‘yicha ilmiy kengash qarorini OAK tomonidan tasdiqlash;
- chet tili bo‘yicha malaka imtihoni (doktorantlar uchun; mustaqil izlanuvchilarga taalluqli emas).
Nima saqlanib qoladi. Ilmiy kengashda himoya va nashrlarga qo‘yiladigan talablar (quyida qarang). Endi kengash ekspertiza sifati va plagiatni aniqlash uchun bevosita javobgar (Farmonning 10-bandi).
- Ilmiy kengashdan 2027-yilda dissertatsiyani qaysi nizom asosida va qanday hujjatlar to‘plami bilan qabul qilishini so‘rang. Farmondagi “yo‘l xaritasi”ga ko‘ra, ilmiy darajalar berishning yangi tartibi 2026-yil noyabrida tasdiqlanishi kerak.
- Nashrlaringizni tekshiring va matn originalligini tasdiqlovchi hujjatni tayyorlang.
- Agar nashrlar yetarli bo‘lmasa, ishonchli nashr joyini oldindan o‘ylab qo‘ying, masalan, hammualliflik katalogi orqali.
3. Siz doktoranturani tugatgansiz, ammo himoya qilmagansiz
Nima o‘zgaradi. Doktorantura muddati tugagan, dissertatsiya esa himoya qilinmagan. Oliy ta’limdan keyingi ta’lim to‘g‘risidagi nizomga ko‘ra, muddatida himoya qilmagan yoki monitoring natijalariga ko‘ra chetlashtirilgan shaxslar dissertatsiyani yakunlash va himoya qilish davriga mustaqil izlanuvchi sifatida rasmiylashtirilishi mumkin (lex.uz). 2027-yil 1-yanvardan tartib-taomillarning bekor qilinishi sizga ham taalluqli.
Nima saqlanib qoladi. Dissertatsiya va nashrlar. Mustaqil izlanuvchi sifatida siz chet tili imtihonini topshirasiz: bu toifa uchun u saqlanib qoladi.
- 31-dekabrgacha himoya qilishga ulgurasizmi yoki yo‘qmi, hal qiling. Agar ulgurmasangiz, himoyani yangi tartib bo‘yicha rejalashtiring.
- Himoya qilmoqchi bo‘lgan tashkilotingizdan mustaqil izlanuvchi sifatida rasmiylashtirish shartlari va muddatlarini aniqlang.
4. Mustaqil izlanuvchi (mustaqil tadqiqotchi)
Nima o‘zgaradi. Yuqoridagi ro‘yxatdagi deyarli barcha bekor qilishlar sizga ham taalluqli. Faqat bitta istisno bor: mustaqil izlanuvchilar uchun chet tili imtihoni saqlanib qoladi (PF-98-son Farmon, 6-band, «a» kichik bandi).
Nima saqlanib qoladi. Chet tili imtihoni va nashrlarga qo‘yiladigan talablar.
- Imtihon bekor qilinishiga umid qilmang: unga oldindan tayyorlaning.
- Amaldagi talablar bo‘yicha nashrlaringiz yetarlimi, tekshiring va zarur bo‘lsa, nashr manbasini oldindan tanlang.
5. DSc: fan doktori dissertatsiyasini himoya qilish
Nima o‘zgaradi. Ijtimoiy-gumanitar fanlar bo‘yicha DSc uchun dissertatsiya natijalari bo‘yicha majburiy monografiya bekor qilinadi. Doktorlik dissertatsiyasini himoya qilishda avtoreferat, yetakchi tashkilotdagi muhokama va OAK tarmoq kengashining ekspertizasi ham talab qilinmaydi (PF-98-son Farmon, 6-band).
Nima saqlanib qoladi. Darajani ilmiy kengash beradi, nashrlarga qo‘yiladigan talablarni esa Farmon o‘zgartirmaydi.
- Rejangizni qayta ko‘rib chiqing: monografiyani majburiy bosqich sifatida tayyorlamasangiz ham bo‘ladi, lekin nashrlarga qo‘yiladigan talablarni nima bilan bajarayotganingizni tekshiring.
- Ilmiy kengashdan 2027-yil uchun hujjatlar ro‘yxatini aniqlashtiring.
Nima o‘zgarmaydi?
Farmon PhD va DSc uchun nashrlarga qo‘yiladigan miqdoriy talablarga taalluqli emas: uning matnida maqolalar soni bo‘yicha normalar yo‘q (PF-98-son Farmon). Bu talablar avvalgidek ilmiy darajalar berish to‘g‘risidagi amaldagi nizomlar bilan belgilanadi. Ilmiy darajalar berish tartibi to‘g‘risidagi nizomga ko‘ra (18- va 19-bandlar, lex.uz): PhD uchun – kamida 7 ta nashr qilingan ish, shundan kamida 3 tasi ilmiy maqola, ulardan biri nufuzli xorijiy jurnalda; DSc uchun – kamida 15 ta ish, shundan kamida 10 tasi maqola, ulardan biri nufuzli xorijiy ixtisoslashgan jurnalda.
Web of Science, Scopus va JCR bazalaridagi nashrlar A toifasiga kiradi. Scopus bazasi OAK ro‘yxatidan qanday farq qilishini biz Scopus va OAK o‘rtasidagi farq haqidagi maqolada ko‘rib chiqqanmiz. Amaldagi qoidalar bo‘yicha PhD himoyasi uchun nima kerakligi esa PhD himoyasi talablari haqidagi bo‘limda yoritilgan.
2027-yildan nima yangilik
2027-yil 1-yanvardan boshlab ilmiy darajalar beruvchi ilmiy kengashlarni baholashning reyting tizimi joriy etiladi (PF-98-son Farmon, 8-band). Reytingni OAK yuritadi va u internetda hamma uchun ochiq. Kengashlar ma’qullagan dissertatsiyalar tanlab mustaqil ekspertizadan o‘tkaziladi, jumladan xorijiy mutaxassislar ishtirokida, uning natijalari esa reytingda aks etadi (9-band).
Reytingi past kengashlarga nisbatan OAK choralar ko‘rishi mumkin: rais va kotibni lavozimidan chetlashtirish, kengash faoliyatini tugatish yoki ixtisoslik bo‘yicha kengash tashkil etishni cheklash. Shuningdek, OAK kengashlar ma’qullagan ishlarni tanlab tekshirish va asoslarini ko‘rsatgan holda ularning qarorlarini bekor qilish huquqini oladi.
Dissertatsiya himoyasi tartibi soddalashadi, ammo sifat uchun javobgarlik kengashlarga o‘tadi, zaif nashrlar esa ham siz uchun, ham kengash uchun xavf. Ishlar ekspertiza uchun qanday tanlanishi hujjatlarda hozircha aytilmagan, shuning uchun bu tafsilotlarni o‘zimizdan to‘qimaymiz.
OAKning o‘zi ham o‘zgaradi: u Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligidan Fanlar akademiyasi tizimiga o‘tkaziladi. Tashkiliy jihatdan u Akademiyaga bo‘ysunadi, ammo vazifalarini kollegial tarzda va undan mustaqil ravishda bajaradi (Farmonning 12–13-bandlari).
Keng tarqalgan xatolar
- Yangi nizomni kutib, shoshilmaslik. Agar eski tartib bo‘yicha himoya qilishni rejalashtirgan bo‘lsangiz, hujjatlarni qabul qilish va e’lonlarni chop etish muddatlari 13- va 30-noyabrda tugaydi.
- Chet tili imtihoni hamma uchun bekor qilingan deb hisoblash. Mustaqil izlanuvchilar uchun u saqlanib qoladi.
- Monografiya yoki avtoreferatning bekor qilinishi nashrlarga qo‘yiladigan talablarni pasaytiradi, deb o‘ylash. Farmon miqdoriy talablarni o‘zgartirmaydi, shuning uchun nashrlar bazasini avvalgidek puxta shakllantirish kerak.
Qaysi ssenariyga tegishli ekaningizni bilmasangiz, himoya sanangizdan boshlang: sizni qaysi tartib bo‘yicha attestatsiyadan o‘tkazishlari aynan shunga bog‘liq (Farmonning 7-bandi).
Savollar va javoblar
Men doktoranturaga 2024-yilda kirganman – qaysi qoidalar bo‘yicha himoya qilaman?
Kirgan yilingiz emas, himoya vaqti muhim. Eski tartib bo‘yicha daraja himoya haqidagi e’lon ham, himoyaning o‘zi ham 2027-yil 1-yanvargacha bo‘lib o‘tadiganlarga beriladi (PF-98-son Farmon, 7-band). Agar keyinroq himoya qilsangiz, yangi qoidalar amal qiladi: sanab o‘tilgan tartib-taomillar bekor qilinadi va kengashlar reytingi joriy etiladi. Farmondagi “yo‘l xaritasi”ga ko‘ra, ilmiy darajalar berishning yangi tartibi 2026-yil noyabrida tasdiqlanishi kerak.
Doktoranturani himoyasiz tugatdim – endi nima qilish kerak?
Agar himoya muddati o‘tgan bo‘lsa, dissertatsiyani yakunlash va himoya qilish davriga mustaqil izlanuvchi sifatida rasmiylashtirish mumkin (Nizom lex.uz saytida). Mustaqil izlanuvchilar uchun chet tili imtihoni saqlanib qoladi. Shart va muddatlarni himoya qilmoqchi bo‘lgan tashkilotingizdan aniqlang.
Men mustaqil tadqiqotchiman: 2027-yildan Scopusda maqola majburiymi?
PF-98-son Farmonda Scopusdagi maqola bo‘yicha yangi talab yo‘q va u nashrlarga qo‘yiladigan talablarni o‘zgartirmaydi (Farmon matni). Aynan sizga nima kerakligini amaldagi nizomlar belgilaydi.
Seminar 2026-yilda o‘tgan, ammo plagiat bo‘yicha xulosa hali yo‘q – 2027-yildan nima bo‘ladi?
Farmon plagiatni aniqlash va qarorlarning asosliligi uchun javobgarlikni ilmiy kengashlar zimmasiga yuklaydi (10-band), shuning uchun originallikni tekshirish muhim bosqich bo‘lib qoladi. Agar ulgursangiz: e’lon uchun hujjatlar 13-noyabrgacha qabul qilinadi, himoya esa 31-dekabrgacha o‘tishi kerak. Agar ulgurmasangiz, OAK 2027-yil 1-yanvardan yangi tizim bo‘yicha himoya qilishni tavsiya qiladi (manba).
Allaqachon chop etilgan maqolalar hisobga olinadimi?
Farmon matnida allaqachon chop etilgan maqolalarni qayta ko‘rib chiqish bo‘yicha normalar yo‘q, nashrlarga qo‘yiladigan talablarning o‘zini ham u o‘zgartirmaydi. Biroq “yo‘l xaritasi”ga ko‘ra, OAK ilmiy darajalarga qo‘yiladigan malaka talablarini hamda dissertatsiya va avtoreferat mazmuniga qo‘yiladigan talablarni qayta ko‘rib chiqishi kerak (Farmonga 2-ilova).
PhD va fan doktori o‘rtasida qanday farq bor?
PhD (falsafa doktori) – magistraturadan keyin da’vogarlik qilish mumkin bo‘lgan daraja. DSc (fan doktori) – keyingi bosqich: buning uchun PhD yoki fan nomzodi diplomi kerak (lex.uz). Agar O‘zbekistonda PhD darajasini qanday olishni tanlayotgan bo‘lsangiz, avval yuqoridagi jadvaldan o‘z ssenariyingizni aniqlang.
