Har bir tadqiqotchi, PhD talabasi va universitet o'qituvchisi O'zbekistonda erta yoki kech, bir dilemmani boshdan kechiradi: tadqiqot natijalarini qayerga nashr etish? Bir qarashda maqsad bir xil: akademik hamjamiyat e'tirofini qozonish, dissertatsiyani muvaffaqiyatli himoya qilish yoki muassasadagi mavqeni oshirish. Ammo amalda Oliy attestatsiya komissiyasi talablari va xalqaro sitatsiya standartlari butunlay boshqa sharoitlarni belgilaydi.
Ushbu maqolada biz Scopus va VAK (OAK) o'rtasidagi farqni batafsil va sodda tilda tushuntiramiz. Shu bilan birga, ilmiy faoliyatingiz hozirgi bosqichini ham anglab yetasiz. Qaysi vosita maqsadlaringiz uchun eng samarali ekanligini aniqlaymiz. Bu ilmiy jurnalni tanlashda yashirin xavf-xatarlarga duch kelmasligingizga yordam beradi.
Scopus nima?
Scopus dunyoning eng yirik yagona bibliografik va annotatsion ma'lumotlar bazasi bo'lib, u ilmiy maqolalarning sitatalarini kuzatadi. Oddiy qilib aytganda, bu global raqamli filtrdir. Xalqaro jurnal qat'iy hamkasblararo ko'rib chiqish jarayonidan o'tadi va xalqaro ma'lumotlar bazasiga indekslangan. Bunday jurnalda nashr etilish sizning ishingizning global ilmiy hamjamiyat tomonidan e'tiborga olinishi va keltirilish ehtimolini sezilarli darajada oshiradi.
Ushbu ma'lumotlar bazasidagi nashrlarning darajasi va obro'sini baholash uchun kvartil tizimi qo'llaniladi – Q1 dan Q4 gacha. Birinchi va ikkinchi kvartillarga (Q1–Q2) kiruvchi jurnallar akademik olamning elitasiga mansub bo'lib, ularga yuborilgan maqolalar eng qat'iy tanlovdan o'tadi. Bunday Scopus indeksiga kiritilgan jurnallarda maqola chop ettirish har qanday tadqiqotchi uchun katta sinovdir. Ushbu darajada nashr etilish tadqiqotchini darhol xalqaro maydonga olib chiqadi va xalqaro grantlarga yo'l ochadi.
Agar kashfiningizni butun dunyoga e'lon qilmoqchi bo'lsangiz, albatta, kiritilgan jurnalda maqolalar nashr qilishingiz kerak Scopus ma'lumotlar bazasi. Bu faqat rezyumeingizdagi bir qator emas, balki ishlaringizning xalqaro ko'rinish darajasining haqiqiy ko'rsatkichidir. Bu yerda asosiy e'tibor mavzuning global fan bilan bog'liqligiga qaratilgan. Tahririyat hay'atlari shuningdek tadqiqot metodologiyasining chuqurligi va qat'iyligini ham puxta baholaydi.
OAK ro'yxati nima?
OAK ro'yxati (kundalik hayotda akademiklar uni tarixiy nom bilan "VAK jurnallari" deb atashadi) O'zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi tarkibidagi Oliy attestatsiya komissiyasi (OAK) tomonidan tasdiqlangan akademik nashrlar ro'yxatidir. Ushbu ro'yxat milliy va xalqaro jurnallarni o'z ichiga oladi, ular mahalliy davlat standartlariga qat'iy rioya qiladi. Bu jurnallarning asosiy maqsadi mamlakatimizda akademik daraja olishga nomzodlarning tadqiqot natijalarini yuqori sifatli hamkasblar bahosidan o'tkazishni ta'minlashdir.
Xalqaro ma'lumotlar bazalarida global sitatalanish darajalari asosiy mezondir. Nashrni Oliy attestatsiya komissiyasi ro'yxatiga kiritish uchun boshqa omillar ham muhimdir. Tahririy kengash milliy akademik qoidalarga qat'iy rioya qilinishini baholaydi. Nashrning muntazamligi va tahririy kengashning respublika miqyosidagi obro'si ham juda muhimdir.
O'zbekistonda dissertatsiyasini himoya qilishni rejalashtirayotgan har bir PhD talabasi uchun o'z vaqtida nashr etish OAK jurnalidagi maqolalar Bu majburiy huquqiy talabdir. Barcha ixtisoslashgan jurnallar akademik fan yo'nalishlari bo'yicha aniq tasniflangan. Agar ushbu ro'yxatdagi jurnallarda belgilangan sonli maqolalaringiz chop etilmagan bo'lsa, dastlabki himoyangizda ishtirok etishingizga ruxsat berilmaydi. Ishingizning amaliy qiymati ham bundan mustasno bo'lmaydi.
Taqqoslash jadvali: Scopus va VAK (OAK) o'rtasidagi farq nima?
Sizga yo'l topishni osonlashtirish maqsadida, biz ikki tizimning asosiy parametrlarini bitta taqqoslash jadvaliga jamladik. Scopus va VAK jurnallarini tahlil qilganda, ularning maqsadlari va geografik qamrovi bo'yicha asosiy farqlarni tushunish muhimdir.
| Taqqoslash parametri | OAK (VAK) ro'yxatidagi jurnallar | Scopus xalqaro ma'lumotlar bazasi |
|---|---|---|
| Miqyosi va doirasi | Asosan mahalliy (O'zbekiston) va MDH mamlakatlari | Global (xalqaro ilmiy hamjamiyat) |
| Nashrlar tili | O'zbek, rus, ingliz | Asosan inglizcha |
| Asosiy maqsad | UACning himoya va lavozimlar bo'yicha majburiy talablariga rioya qilish | Xalqaro reytinglar va sitatsiya ko'rsatkichlarini yaxshilash |
| Retsenziya | Mahalliy (Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligidagi jurnal tahririy hay'ati ekspertlari tomonidan) | Xalqaro (soha mutaxassislari tomonidan ikki tomonlama yashirin baholangan va tengdoshlar nazoratidan o'tgan) |
| Ishlash vaqtlari | Odatda 1 dan 4 oygacha | 3–6 oydan bir yilgacha |
| Asosiy xavflar | Joriy OAK ro'yxatidan nashrni olib tashlash | Jurnalni Scopus ma'lumotlar bazasidan indekslashni bekor qilish (olib tashlash) |
Bitiruv dissertatsiyasini himoya qilishga nima hisoblanadi?
Keling, akademik darajaga ariza berayotganlarning ongidagi eng muhim savolni ko'rib chiqaylik: himoyalash paytida qaysi nashrlar e'tirof etiladi? O'zbekistonda PhD va fan doktori (DSc) darajalarini berish tartibi qat'iy tartibga solingan. Barcha nashrlar OAK qoidalariga muvofiq hisoblanadi, unda maqolalarning aniq nisbatlari belgilangan. Scopus va VAK o'rtasidagi farqni tushunish nomzodlarga tadqiqot materiallarini to'g'ri taqsimlashga yordam beradi.
Tezisni muvaffaqiyatli himoya qilish uchun nomzod nashrlarning mustahkam portfelini yaratishi kerak. Aniq talablar sohangizga (gumanitar fanlar, muhandislik yoki tabiiy fanlar) bog'liq. Biroq, umumiy tamoyil o'zgarmas qoladi. Sizga quyidagilarni o'z ichiga olgan mustahkam poydevor kerak: milliy ro'yxatdagi jurnallar. OAK tomonidan tan olingan xalqaro hamkasblar tomonidan ko'rib chiqilgan jurnallarda majburiy maqolalar ham talab etiladi (Scopus yoki Web of Science ma'lumotlar bazalarida nashr etish bu talabni bajarishning eng ishonchli usullaridan biridir).
Xalqaro jurnallarning indekslardan chiqarilishi bilan bog'liq xavflarni yodda tutish juda muhimdir. Agar xorijiy jurnal siz dissertatsiyangizni himoya qilishdan oldin Scopus ma'lumotlar bazasidan olib tashlansa, imtihon komissiyasi bu ishni qabul qilmasligi mumkin. Shuning uchun har bir jurnalni uning ishonchliligi va indekslash barqarorligini ta'minlash maqsadida imkon qadar puxta tekshirishingiz kerak. Rejalashtirishdagi har qanday xato sizni oylar davomida kutishga majbur qilishi mumkin.
Kimga nima mos keladi?
Qaysi yo'nalishni tanlamoqchi ekanligingizni bir marta va doimiy ravishda hal qilish uchun, quyidagi uchta tipik holatdan birida o'zingizni taniy olasizmi, ko'ring:
Nima uchun odatda ikkala nashr ham talab qilinadi?
Amaliyot shuni ko'rsatadiki, bu ikki vositani ajratib, ulardan faqat birini tanlash strategik xato hisoblanadi. Zamonaviy tadqiqotchi uchun eng yaxshi yondashuv ularni puxta o'ylangan tarzda birlashtirishdir. Milliy jurnallarda chop etilgan nashrlar akademik baholangiz uchun majburiy huquqiy talablarni qondirib, akademik mavqeingiz poydevorini tashkil etadi. Shu bilan birga, Scopus sizga xalqaro tan olinish, obro' va zarur sitatsion indeks (Hirsch indeksi)ni taqdim etadi.
Nashrlaringizni oldindan rejalashtirishingiz kerak. Mahalliy jurnallar uchun maqolalaringiz standart tahririy jarayonlardan o'tayotgan paytda, xalqaro jurnal uchun ingliz tilidagi maqola ustida ham paralel ravishda chuqur ishlashni davom ettirishingiz lozim. Ushbu keng qamrovli yondashuv himoyangizga tayyorgarlik jarayonida shoshilishingizni oldini oladi va muvozanatli, obro'li akademik portfel yaratishingizga yordam beradi.
Tadqiqot karyerangizni qo'llab-quvvatlash uchun ikki xizmat: Scopus va OAK'da nashrlar
Xalqaro va milliy ilm-fan olamida mustaqil faoliyat yuritish yashirin tashkiliy xavf-xatarlar bilan to'la. Biz tanqidiy ko'rib chiqish jarayonining har bosqichida ishonchga muhtoj tadqiqotchilarga professional yordamni taklif etamiz. Bizning ko'p yillik tajribamizga 1 175 dan ortiq maqolalar kiradi Scopus va Web of Science, shuningdek, yordamimiz bilan dissertatsiyalarini muvaffaqiyatli himoya qilgan 105 dan ortiq PhD talabalari.
Tadqiqotchilarni qo'llab-quvvatlashimiz doirasida biz ikkita asosiy yordam yo'nalishini taklif etamiz:
Biz nashrning indekslash barqarorligini tahlil qilamiz va uning indekslardan chiqarilish xavfini kamaytiramiz.
Biz tahririyat jamoalari bilan barcha texnik muloqotni olib boramiz va sharhlovchilarga javob beramiz.
Biz tadqiqot davomida to'liq maxfiylikni va majburiyatlarimizni bajarish uchun aniq muddatlarni kafolatlaymiz.
Bosqichma-bosqich to'lovlar uchun qulay va moslashuvchan tizim taqdim etiladi, 50/50 yoki 25/25/50 formatida.
Topshirilgan barcha ishlar Turnitin tizimi orqali majburiy originalik tekshiruvidan o'tkaziladi. Bu plagiat yo'qligini ta'minlaydi va akademik obro'yingizni himoya qiladi. Iltimos, tadqiqotingiz tafsilotlarini muhokama qilish uchun menejerimiz bilan bog'laning.
Ko'p beriladigan savollar
1. O'zbekiston uchun OAK ro'yxatiga Scopus jurnallari kiritilganmi?
Ha, O'zbekiston Oliy attestatsiya komissiyasi qoidalariga muvofiq, Scopus indeksiga kiritilgan jurnallarda chop etilgan maqolalar rasmiy ravishda Oliy attestatsiya komissiyasi tomonidan tan olinadi. [TEKSHIRING] Talablarga muvofiq, PhD va DSc darajalariga nomzodlar xalqaro akademik jurnallarda nashrlarga ega bo'lishi kerak, va maqolaning Scopus yoki Web of Science ma'lumotlar bazalarida ro'yxatga olinganligi ushbu mezonni bajarishning tasdiqlangan usullaridan biridir. Biroq, ma'lum jurnal sizning tadqiqot sohasi va mutaxassislik kodingizga qat'iy muvofiq bo'lishi kerak. Aniqlikni ta'minlash uchun nomzodlar OAK veb-saytida e'lon qilingan rasmiy ro'yxatlarga murojaat qilishlari lozim.
2. Nashr qayerda tezroq e'lon qilinadi?
OAK ro'yxatidagi milliy jurnallarda nashr etish jarayoni tezroq bo'lib, bir necha haftadan bir necha oygacha davom etadi. Xalqaro Scopus jurnallarida hamkasblar baholash jarayoni ancha qat'iy. Maqola bir nechta xalqaro ekspertlar tomonidan mustaqil ravishda ko'rib chiqiladi. Natijada, baholash jarayoni olti oydan bir yilgacha davom etishi mumkin. Iltimos, ishingizni topshirishni oldindan rejalashtiring.
3. Agar ingliz tilini yaxshi bilmasangiz, Scopusda nashr qilinish mumkinmi?
Ha, bu albatta mumkin. Eng muhim omillar – tadqiqotingizning qiymati, metodologiyangizning puxta-lik darajasi va natijalarlaringizning originaligi. Maqolangizning qoralamasini ona tilingizda yoki rus tilida yozishingiz mumkin, so'ngra tajribali mutaxassislar uni xalqaro jurnallarining qat'iy talablariga javob beradigan professional akademik ingliz tiliga tarjima qilishda yordam beradi.
4. Scopus va Web of Science o'rtasidagi farq nima?
Ikkala platforma ham xalqaro ilmiy sitata ma'lumotlar bazalarida yetakchi hisoblanadi, ammo ular turli kompaniyalarga tegishli va turli doiralarni qamrab oladi. Scopus (Elsevier nashriyoti tomonidan chiqarilgan) ikkitasidan yangiroq bo'lsa-da, ayniqsa texnika va ijtimoiy fanlar sohalarida ko'proq jurnallarni o'z ichiga oladi. Web of Science (Clarivate Analytics'dan) jurnallarni iloji boricha qat'iy tarixiy tanlashga urg'u beradi va konservativroq ma'lumotlar bazasi sifatida qaraladi. Oliy attestatsiya komissiyasi uchun ikkala ma'lumotlar bazasi ham xalqaro miqyosda teng darajada yuqori obro'ga ega.
